باستى اقپاراتءماسليحات

«ادام بوپ قالۋ – پارىزىمىز»

استانا قالالىق ءماسليحاتىنىڭ VIII شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى, كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى  توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان وتەشەۆ ەلورداعا 2003 جىلدىڭ باسىندا كەلگەن. ول ۋاقىت استانادا قۇرىلىس قارقىندى جۇرگىزىلىپ, سول جاعالاۋ ەندى سالىنا باستاعان كەز. اكەسى قۇرىلىسشى, ءوزى جاستار كونگرەسىنە قىزمەتكە كىرىپ, ەلورداداعى العاشقى جۇمىسىن باستاعان. ەكى جىل ىشىندە ولار بىرقاتار ءىرى ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسىپ, جاستار شىعارماشىلىعى وداعىنا قۇرىلتايشى بولدى, ستۋدەنتتەر قۇرىلىس وتريادتارىنىڭ رەسپۋبليكالىق شتابىن قۇردى. باس قالاداعى باسقا دا قىزمەتتەرى, اسىرەسە ءماسليحات دەپۋتاتى رەتىندە ەلوردا ومىرىندەگى ماڭىزدى جۇمىستار تۋرالى نۇرلان وتەشەۆ سۇحبات بارىسىندا باياندادى. 

– ءوزىڭىز كەزىندە قۇرعان ستۋدەنتتەر قۇرىلىس وتريادتارىنىڭ رەسپۋبليكالىق شتابى تاجىريبەسى قازىرگىدەي سۋ تاسقىنى ماسەلەسى وتكىر تۇرعان كەزەڭدە كەرەك بولا ما؟

– مەنىڭشە, قازىرگى تاڭدا وڭىرلەرگە كەز كەلگەن كومەك كەرەك. سەبەبى سۋ تاسقىنىنان كەيىن ناعىز ماڭىزدى جۇمىس­تار باستالادى, ياعني قيراعان, بۇلىنگەن تۇرعىن ۇيلەردى قايتا تۇرعىزىپ, ءومىردى جاڭادان باستاۋ كەرەك بولادى. ونىڭ ۇستىنە مۇندايدا ەپيدەميا باستالىپ كەتۋ قاۋپى بار, سوندىقتان حالىق اراسىندا تاس­قىن سۋ سالدارى ۇلكەن قاتەر تۋدىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت. بۇل رەتتە بەيىتتەر مەن مال كومەتىن جەرلەردى دە ۇمىتپاۋ كەرەك. كوشەدە تۇرعان سۋ تۇندىرعىشتار, اجەتحانالاردى سۋ شايىپ كەتتى, تاسقىن ءبىتىپ, سۋ جەرگە سىڭگەن كەزدە, سول سۋمەن ءبىراز جەرگە تاراعان زياندى زاتتار اۋرۋ تۋدىرادى, سونىڭ الدىن الۋعا ءتيىسپىز. استاناعا كەلسەك, ەلوردالىق ەڭ ەگدە جاستاعىلاردىڭ ءوزى ەسىل وزەنىنىڭ قاشان سوڭعى رەت بۇلاي قاتتى تاسىعانىن ەسىنە تۇسىرە المايدى. مۇندا تاسقىنعا قارسى ۇلكەن اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلدى.

– ەلوردا ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى جانە كاسىپوداق قوزعالىسىنىڭ توراعاسى رەتىندە قانداي ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋىڭىزگە تۋرا كەلەدى؟

– كاسىپوداق فەدەراتسياسى – ەلدەگى ءىرى قوعامدىق ۇيىم, 2022 جىلى تاۋەلسىز كاسىپوداقتار مەملەكەتتەن ءبولىنىپ, ءوزىنىڭ دەكلاراتسياسى جاريا­لانعانىنا 30 جىل تولدى. سودان بەرى قوعامدىق-ساياسي سالادا دا جۇمىس­تار جۇرگىزىپ كەلەمىز. ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدەگى جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعايمىز. قازىرگى تاڭدا قازاقستان بويىن­شا كاسىپوداقتار اتىنان ۇسىنىلعان 272 دەپۋتات بار. بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا «ەڭبەك» دەپۋتاتتىق توپتارى قۇرىلىپ, ولار الەۋ­مەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋگە باسىمدىق بەرەدى, ياعني ۇجىمدارداعى كيكىلجىڭدەر مەن الەۋمەتتىك پاكەتتەر الۋ ىسىنە دەيىنگى ماسەلەلەردى قارايدى, اسىرەسە, قاۋىپتى جاعدايدا, زيان­دى جۇمىس ورىندارىندا نەمەسە بيۋدجەتتىك سەكتوردا ىستەيتىن جۇمىسشىلاردى نازارعا الادى.

جەرگىلىكتى وكىلدىكتى ورگاندار دەڭگەيىندە شەشىلۋى ءتيىس ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – بيۋدجەتتىك مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى جالاقىسىنىڭ تومەندىگى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا ەلدە ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى – 85 مىڭ تەڭگە. مەكتەپتەگى ەدەن جۋشىنىڭ بولماسا, مەديتسينالىق مەكەمەدەگى سانيتاركانىڭ جالاقىسى سونداي. وسى رەتتە اۋىلداعى ادامنىڭ قوسىمشا باۋ-باقشاسىنان تۇسەتىن ازعانتاي تابىسى بولادى, ال قالالىقتاردا ونداي مۇمكىندىك جوق, قيىن جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن ولار قىزمەت ۋاقىتىنان تىس تا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولادى.

بىلتىردان بەرى استانا قالاسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسىنىڭ الدىنا قوسالقى تەحنيكالىق پەرسونالدىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ماسەلەسىن قويىپ كەلەمىن, ءارى بۇل قىزمەتكەرلەر – كەز كەلگەن ۇجىمدا ەڭ قورعالماعان ماماندار. ساۋىقتىرۋ بويىنشا قوسىمشا ايلىقتى مۇعالىمدەر ەكى رەت السا, بۇل قىزمەتكەرلەر مۇلدەم المايدى.

ودان ءارى, قۇرىلىس كومپانيالارى ءوز كاسىپورىندارىندا كاسىپوداقتار قۇرۋعا قارسىلىق بىلدىرۋمەن كەلەدى, سول سەبەپتى كاسىپوداق ولاردىڭ ەڭبەك قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە ارالاسا المايدى. بۇل ماسەلە قازىر كۇن تارتىبىندە تۇر. ويتكەنى قازاقستاندا جىل سايىن تەك وسى قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى جانە ەڭبەك قورعاۋ تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋىمەن بايلانىستى 200-گە جۋىق ادام كوز جۇمادى.

– ءسىز قۇقىقتىق ءتارتىپ, زاڭدىلىق جانە قوعاممەن بايلانىس بويىنشا كوميسسيا مۇشەسىسىز. وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە؟

– ىشكى ساياسات بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى, ياعني جاستار, ىشكى ساياسات, ءدىن ىستەرى ماسەلەلەرى, ازاماتتىق قورعانىس جايى – ءبىزدىڭ نازاردا. بۇل رەتتە ءماسليحات جۇمىسى جۇيەلى تۇردە قۇرىلعان. قانداي دا ءبىر ماسەلەنى ءماسليحاتتا قاراۋ ءۇشىن الدىمەن ونى تۇراقتى كوميسسيا كورۋى كەرەك. وعان دەيىن ءبىز بارلىق ءمان-جايىن وسى ماسەلە بويىنشا ادامداردىڭ ورتاسىنا ءوزىمىز بارىپ انىقتايمىز. سول جەردە سۇراستىرىپ, ءبارىن بىلەمىز. دەپۋتاتتاردىڭ ءاربىر ساۋال, ماسەلە بويىنشا حابارى بولادى. ءاربىر دەپۋتاتقا بەكىتىلىپ بەرىلگەن وكرۋگتەر, تۇرعىن الاپتار بار.

– قالادا ەڭ كوپ ماسەلەلەر قاي سالادا؟

– ءبىرىنشى كەزەكتە, ينفراقۇ­رىلىم ماسەلەسى ەڭ وزەكتى. بىلتىر اكىمدىكتىڭ ارقاسىندا 3-سورعى-سۇرگى ستانساسىن دەر كەزىندە ىسكە قوسىپ, حالىق سودان سۋسىز قالمادى. جازعى ماۋسىمدا ونىڭ دەڭگەيىن ازايتتى دا, جازدىڭ ورتاسىنا تامان بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپتى. كەلەسى كەزەڭگە دەيىن سۋ ماسەلەسىندە قيىندىق جوق. دەگەنمەن سۋدى بولۋگە بايلانىستى ماسەلەلەر تۋىندادى, نىسانداردىڭ ءبارى بىردەي بۇل ماسەلەنى تولىق شەشپەدى.

ودان سوڭ الەۋمەتتىك جانە مادەني نىساندار ماسەلەسى دە وتكىر تۇر. بالالار سانى ارتىپ, مەكتەپتەر جەتپەۋدە. مەديتسينالىق مەكەمەلەردە كادرلار جەتىسپەيدى, اسىرەسە ورتا پەرسونال – مەدبيكەلەر تاپشى, ولاردىڭ كوبى جەكەمەنشىك ۇيىمدارعا كەتۋدە. مەملەكەت ولاردى قىزمەتكە تارتىپ, تۇراقتى ۇستاپ قالۋى ءۇشىن نە ىستەي الادى؟ ونىڭ ءبىر شەشىمى – جاتاقحانالار سالۋ.

ورتكە قارسى قىزمەت تۋرالى ايتار بولسام, 2023 جىلى ءورت بريگادالارى مەن ورتكە قارسى قاۋىپسىزدىك ينسپەكتورلارى ءۇشىن تەحنيكا ساتىپ الىندى. دەگەنمەن الدىمەن حالىقتى ءورت قاۋىپسىزدىگى جاعدايىنا دۇرىس ءمان بەرە قاراپ, بالالارىنا قاراپايىم ەرەجەلەردى ءتۇسىندىرۋى كەرەك.

– استانالىقتارعا ايتار قانداي ۇسىنىس, تىلەگىڭىز بار؟

– ءبىزدىڭ قالامىز قازىرگى تاڭدا جەكە كولىكتەن باس تارتۋ دەگەن تۇسىنىكتى ءار تۇرعىن ءوزى ۇعىنۋى كەرەك كەزەڭدە تۇر. قازىر بالكىم قاتتى بايقالمايتىن دا شىعار, الايدا 2-3 جىلدان كەيىن قوعامدىق كولىكتە جۇرگەننەن گورى جەكە كولىكپەن ۇزاق جۇرەتىنىمىزدى جانە ونىڭ قىمباتقا تۇسەتىنىن تۇسىنە باستايمىز. بۇل جەردە بىزگە كليماتتىق جاعدايدى ەسەپكە الا وتىرىپ قايتا باعالاۋ قاجەت بولادى. تاعى ءبىر ايتارىم – سۋ مەن ەلەكتر جارىعىن ۇنەمدەۋ جايى, بۇلاردىڭ ءبارى وتكىر ماسەلەلەر.

ەلوردامىز ادەمى, تازا, ۇقىپتى كورىنگەنىن قالاساق, استانالىقتار دا سوعان ءوز ۇلە­سىن قوسۋى كەرەك. «تازا قازاقستان» سياقتى ەكواكتسيالار ءبىزدى ۋاقىتشا بولسا دا اينالامىزعا قوقىس تاس­تاماۋعا شاقىرادى, سول ءبىزدىڭ ادەتىمىزگە اينالىپ, كۇندەلىكتى داعدى بولىپ, مادەنيەتتىلىگىمىزدىڭ دەڭگەيىن كورسەتۋى قاجەت. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, قالا تۇرعىندارىنا, جۇمىس بەرۋشىلەرگە ايتارىم – كاسىپوداق ەشكىمگە ارتىق ەتپەيدى. بالكىم ونىمەن جۇمىس ىستەۋ قيىنداۋ شىعار, بىراق سونىڭ قىزمەتىمەن سوڭىندا ءبارى دە ۇتادى.

– وسىنشا جۇمىستىڭ اراسىنان جەكە ومىرگە ۋاقىت تاباسىز با؟

– بوس ۋاقىتىم كوپ تە ەمەس, ەگەر بولىپ جاتسا بار ۋاقىتىمدى وتباسىما ارنايمىن. كىشى ۇلىم ءبىرىنشى سىنىپقا بارعالى جاتىر, كۇندە كەشكە سول بالاممەن بىرگە ۋاقىت وتكىزەمىن. سونداي ساتتەردە باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ قانشالىقتى زور ەكەنىن, جالاقىلارى سوعان ساي ما ەكەن دەپ ويلايمىن. ودان بولەك دوستارىممەن كەزدەسەمىن. مەن جاس كەزىمنەن كوڭىلدى جانە تاپ­قىرلار كلۋبىنىڭ ويىنشىسى بولعانمىن. قازىر وسى باعىتتا قانداي شىعارماشىلىق جوبالار ىسكە قوسۋعا بولاتىنىن ويلاستىرىپ ءجۇرمىز. سەبەبى قالا تۇرعىندارى بوس ۋاقىتىن رۋحاني جاعىنان دا بايىتا وتىرىپ وتكىزۋى كەرەك. ساتيرا ارقىلى جاستاردى دا تاربيە­لەۋگە بولادى. ەڭ باستىسى ءاربىرىمىزدىڭ باستى پارىزىمىز – بۇل ومىردە ادام بوپ قالۋ.

باقتىگۇل بۋرباەۆا




تاعىدا

رايحان راحمەتوۆا

«استانا اقشامى» گازەتىنىڭ شولۋشىسى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button