باستى اقپاراترۋحانيات

اسىل مۇرا

ءال-فارابي ءىلىمى جانە «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات – وزىق ويلى ۇلت» بەينەسىن قالىپتاستىرۋ قاعيدالارى

حالىق قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز جاڭا كەزەڭگە قادام باسىپ, ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا كىرىستى. ساياسي جاڭعىرۋدىڭ ەكونوميكالىق نەگىزدەرى جاسالىپ, رەفورمالار كەشەندى سيپاتقا يە بولىپ, ول كۇندە­لىكتى ومىردە تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە ۇلاسىپ كەلەدى. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىردا اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى بەينەسىن «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات – وزىق ويلى ۇلت» دەپ ۇشتاعاندىق ۇلت باعدارلاماسى ارقىلى بەكەمدەدى. بۇل باعدارلاماعا ءۇڭىلىپ قاراساق, قازىرگى جۇرگىزىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك ساياسات ساباقتاس­تىق پەن بىرىزدىلىك قاعيداتقا نەگىزدەلگەنىن كورۋگە بولادى.

ساباقتاستىق پەن بىرىزدىلىك دەپ وتىر­­عانىم, ءۇش­تاعاندىق باع­دارلاماداعى ءاربىر ءسوز ۇلى دالا تۇلعالارى: ءال-فارابي, اباي, الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەل تۋرالى يدەيالارى جانە اسقاق مۇرالارىمەن تىكەلەي بايلانىسىپ, تولىق ۇندەسەدى. شىنىندا دا, زامانى باسقا بولسا دا, بابالاردىڭ ەل بولۋ تۋرالى رۋحاني مۇرالارى قاشاندا ماڭگىلىك ەكەنى انىق.

ۇلى دالا تۇلعالارىنىڭ رۋحاني مۇرالارىن ساباقتاستىقپەن جالعاستىرعان دانىشپان اباي وتارشىلدىق جاعدايداعى قازاق ەلىنىڭ الدىڭعى قاتارلى, ازات ەل بولۋدىڭ جولىن سارالاي وتىرىپ: «ادالدىق – ءاربىر دۇنيەنىڭ باستاۋى. قۇدايعا, ەلىڭە, اتا-اناڭا, ۇستازدارىڭا, ماحابباتىڭا, دوستىققا, ەڭ باستىسى وزىڭە «ادال» بولۋ – ۇرپاعىڭا قالاتىن ەڭ ۇلكەن مۇرا, «قانداي تىرلىك ىستەسەڭ دە ادال ىستە, بوس جاتپا, كاسىپ تاپ, ەڭبەك ەت» دەگەندى ناسيحاتتايدى. ەندەشە ادىلەتتى قازاقستان جانە ادال ازامات ۇعىمدارى ەل تىرەگى بولاتىن ەگىز قۇندىلىق رەتىندە ءاردايىم قاتار تۇرۋعا ءتيىس

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-­جومارت كەمەلۇلى بۇكىل ۇلتتىق بايلىقتىڭ ات توبەلىندەي 162 ادامنىڭ قولىنا شوعىرلانۋىن, قازىرگى ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ كۇندە ءوسىپ جاتقان جاعدايىندا حالىقتىڭ جارتىسىنىڭ 50 مىڭ تەڭگەمەن كۇن كورىپ جاتقانىن اشىق ايتتى. شىنىندا دا, ۇلتتىق بايلىعىمىز حالىقتىڭ يگىلىگىنە اينالماي, ات توبەلىندەي وليگارحتاردىڭ جانە ولارمەن بىتە قايناسقان مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەردىڭ قولىندا كەتتى. ەكونوميكا دا تەك شيكىزاتتى وندىرۋگە جانە ونىڭ ونىمدەرىن ساتۋعا ارنالىپ, ونىڭ پايداسىن حالىق كورە المادى. بۇل قاسىرەت نەدەن؟ بىزدە ماتەريالدىق يگىلىك جەتكىلىكتى بولعانمەن, ادامدار جاڭا ومىرگە, ءادىل قوعامدى قالىپتاستىرۋعا دايىن بولماي شىقتى. مىنە, باستى قاسىرەت وسىندا. وسىعان قاراماستان, ءبىز «الدىمەن ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» ۇستانىمىندا بولدىق. ءسويتىپ بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى ماتەريالدىق بايلىقتى جاساۋعا جۇمسادىق. بىراق ونى حالىققا ءادىل بولەتىن جاۋاپتى تۇلعالار دايىن ەمەس ەدى. ولار اۋەلى وزدەرىنىڭ قامىن ويلادى. سوندىقتان اۋەلى ساياسي جولمەن ادامداردىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىن وياتۋدان باستاۋ, ءسويتىپ, حالىقتى باقىتقا جەتكىزۋدىڭ شىنايى جولىن تاڭداۋ كەرەك ەدى. ۇلتتىق قۇرىلتايداعى «ادال ادام» ۇعىمى ارنايى قاراستىرىلىپ, ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن ونىڭ ازاماتتارى دا ادال بولۋى شارت دەگەن قورىتىندى جاسالعان. ويتكەنى ارلى ادام ادىلەتسىزدىككە بارمايدى. ول سولاي بولعاندا عانا قوعام تۇلەپ, جاڭارىپ, ءادىل بولادى دەگەندى اڭعارتادى. ەندەشە ادال قوعامنىڭ بيلىگى دە ادىلەتتى ساياسات جۇرگىزۋى كەرەك. ادالدىققا بوي ۇرعان قوعام مۇشەلەرىنىڭ قاتارى وسكەن سايىن ءادىل قوعامنىڭ ورناۋ مۇمكىندىگى ارتا تۇسەدى. بۇل ميسسيانى ورىنداۋداعى باسشىنىڭ ءرولىن انىقتاۋدا ءبىز تاجىريبەنى ەشقانداي اسپاننان نەمەسە باسقا ەلدەردەن ىزدەمەي-اق, تاعى دا ۇلى دالا تۇلعالارىنىڭ ىلىمدەرىنە جۇگىنۋىمىز قاجەت. شىعىستىڭ عۇلاما-دانىشپانى ءابۋناسىر ءال-فارابي ءوزىنىڭ «قايىرىمدى قالا تۇرعىندارى» اتتى شىعارماسىندا ورتاعاسىر­لىق تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندەگى وركەنيەتتىسى – قاراحاندار مەملەكەتىن جەتىلدىرىپ, دەموكراتيا مەن ادىلدىكتىڭ ۇلگىلى يدەيالارىن ۇسىنعان ەدى. مىسالى, قوعامداعى باسشىلار تۋرالى ءال-ءفارابيدىڭ ىلىمىنەن ۇزىندىلەر كەلتىرەيىك: «ءبىرىنشى باسشى عىلىمى, ءبىلىمى جەتىلگەنى سونشا, بۇل جونىندە وزىنە باسشىلىق ەتەتىن باسقا ادامعا مۇلدەم تاۋەلدى بولمايتىن دارەجەدە شىن جەتىلگەن ادام. …بۇل ادام باقىتقا جەتكىزەتىن ارەكەتتەردى بەلگىلەۋگە جانە ولارعا باعىت سىلتەۋگە تاماشا قابىلەتتى. بىراق بۇل جاراتىلىس قاسيەتتەرى وتە تاماشا, ابزال ادامدارعا, ياعني جاندارى ارەكەتشىل-پاراساتپەن بىرگە بىتكەن ادامدارعا عانا ءتان» دەپ سيپاتتاما بەرگەن. ال وسىعان كەرىسىنشە اتاققۇمار باسشىلار تۋرالى: «…بارلىق ءادىس-ءتاسىلدى قولدانا وتىرىپ, ءوزىنىڭ جانە ءوز بالالارىنىڭ اتىن ماڭگى قالدىرۋعا, ءوز بالالارىن ءوزىنىڭ ەسكەرتكىشى ەتىپ قالدىرۋ, ءوز بالالارىنا نەمەسە ءوز رۋىنا وكىمەت بيلىگىن قالدىرۋعا تىرىسۋى, …بايلىقتى باسىپ الىپ, ونى باسقاعا پايدالاندىرماۋى, …دۇنيەنى ءۇستى-ۇستىنە جيناي بەرۋى… سودان كەيىن ول ادامداردان الشاقتاي تۇسەدى» دەيدى ويشىل. سونىمەن قاتار بۇل «ارەكەتشىل-پاراساتتى ادامنىڭ باسشىلىعى – ءبىرىنشى باسشىلىق, ال قالعاندارىنىڭ ءبارىنىڭ باسشىلىعى – كەيىنگى باسشىلىق جانە سول بىرىنشىدەن تارايتىن باسشىلىق. بۇل – ايقىن نارسە» دەپ تۇجىرىمدايدى ويشىل. ايتىلىپ وتىرعان باسشىلىقتىڭ بۇل جۇيەسى قازىرگى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدەگى پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە سايكەس كەلەدى. ءارى قاراي ءال-فارابي «وسى ارەكەتشىل-پاراساتتى, ادىلەتتى ءبىرىنشى باسشىعا باعىناتىن ادامدار – قايىرىمدى, ابزال, جانە باقىتتى ادامدار. ەگەر بۇل ادامدار حالىق بولىپ قۇرىلسا, وندا بۇل حالىق – قايىرىمدى حالىق, ال ەگەر بۇل ادامدار بارىنە ورتاق جەرگە قونىستانىپ بىرىكسە, وندا وسىنداي باسشىلىقپەن بىرىككەن بارىنە ورتاق قونىس – قايىرىمدى قالا» دەگەن ماڭىزدى قورىتىندىعا كەلەدى (بۇل جەردە ايتا كەتۋ كەرەك, ءال-فارابي زامانىنداعى قاراحاندار مەملەكەتى بىرنەشە قالا-مەملەكەتتەردەن قۇرىلعان بولاتىن. سوندىقتان دانىشپاننىڭ «قايىرىمدى قالا» دەگەن ءسوزىن «مەملەكەت» دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك).

اتالعان مەملەكەت اتا زاڭىنىڭ نەگىزدەرىن جاساعان ءال-ءفارابيدىڭ زامانداسى ءجۇسىپ بالاساعۇن ءوزىنىڭ «قۇتتى بىلىگىندە»: «كىسىگە ەكى دۇنيەدە پايدالى نارسە رەتىندە «ىزگى ءىس پەن ادىلدىكتى» اتاپ, بۇل ارقىلى ادام شىن باقىت تابادى» دەيدى. ءسويتىپ, تۇركى داۋىرىندەگى ەكى ويشىلدىڭ دا تۇجىرىمى بويىنشا ەلدە ادىلەتسىزدىك جويىلىپ, ادىلدىك ورناعاندا عانا يگىلىككە قول جەتىپ, قوعامدا باقىت ورنايدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «وزىق ويلى ۇلت العا قاراۋى كەرەك» دەگەن يدەيا­سى, ءبىزدىڭ ويىمىز­شا, بولاشاقتاعى جاڭاشىلدىق, ءوسۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋدى كوزدەيتىن كوزقاراستى كورسەتەدى. ويتكەنى العا قاراۋعا ەكپىن بەرۋ يننوۆاتسيالار مەن پروگرەسكە ۇمتىلۋ مىندەتتەمەسىن تانىتادى. پروگرەسسيۆتى ۇلت ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جانە ەكونوميكالىق دامۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن تەحنولوگيا, عىلىم, ءبىلىم جانە باسقا سالالارداعى جەتىستىكتەرگە باسىمدىق بەرەدى

«ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن ءاربىر وتانداسىمىز ادال ازامات بولۋعا ۇمتىلۋى قاجەت» دەپ مەملەكەت باسشىسى قاعيداتتى ءسوزىن ايتتى. بىزدىڭشە, بۇل سوزگە قازاق ەلىنىڭ ءاربىر ازاماتى ەرەكشە ءمان بەرۋى كەرەك. ويتكەنى بۇل – ۇلى دالانىڭ رۋحاني قۇندىلىعى رەتىندە ەجەلدەن كەلە جاتقان قاسيەتتى ۇعىم. ماسەلەن, ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ادام مىندەتتى تۇردە ادال نيەتتى بولۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى جاقسى ءىس ىستەپ, مۇنىڭ تولەۋىن كۇتسە, ادام بۇل ءىسىن جاماندىققا اينالدىرادى. سونىمەن بىرگە فيلوسوف ەل باسقارۋ iسiندە حالىققا ادال قىزمەت بiرiنشi ورىندا تۇرۋى تيiس دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى ءال-فارابي ءومىر سۇرگەن زامانداعى قاراحاندار مەملەكەتىنىڭ وركەنيەتتى بولىپ قالىپتاسۋى ءۇشىن قالا-مەملەكەتتەردى باسقارۋدا ادىلەتتىلىك ماسەلەسى وتە ماڭىزدى ەدى.

ءال-ءفارابيدىڭ ەل باسقارۋ جونىندەگى ىلىمدەرىن عالىم, مەملەكەت قايراتكەرى ءجۇسىپ بالاساعۇن ءوزىنىڭ «قۇتتى بىلىك» شىعارماسىندا ءارى قاراي زاڭ جۇزىندە قولدانىسقا ەنگىزۋدىڭ جولدارىن بەلگىلەپ بەردى. ويشىل 4105 بايىتىندە: «ادال بولعىن, ءبىل, ادالدىق – كيەلى, بەكتەر ادال, ادالدىقتى سۇيەدى» دەپ حان مەن ءۋازىر, بەكتەردەن باستاپ, اتشى مەن ەمشىگە دەيىن قوعام الدىنداعى مىندەتتەرىن ادال ورىنداۋعا مەڭزەيدى. اسىرەسە مەملەكەتتە ءادىل زاڭ ورناتۋ جانە ەلدى مەكەندەردى ءادىل باسقارۋ باسشىلارعا ەڭ باستى تالاپ رەتىندە قويىلعان. سول داۋىردەگى تۇركىستاندىق عۇلاما احمەت ياساۋي دە ءوز حيكمەتىندە بۇكىل ادام بالاسىن ادال ەڭبەككە شاقىرىپ, ار تازالىعى مەن جان تازالىعىنا ارنايى كوڭىل بولگەن.

ۇلى دالا تۇلعالارىنىڭ رۋ­حاني مۇرالارىن ساباقتاستىقپەن جالعاستىرعان دانىشپان اباي وتارشىلدىق جاعدايداعى قازاق ەلىنىڭ الدىڭعى قاتارلى, ازات ەل بولۋدىڭ جولىن سارالاي وتىرىپ: «ادالدىق – ءاربىر دۇنيەنىڭ باس­تاۋى. قۇدايعا, ەلىڭە, اتا-اناڭا, ۇستازدارىڭا, ما­حابباتىڭا, دوستىققا, ەڭ باستىسى وزىڭە «ادال» بولۋ – ۇرپاعىڭا قالاتىن ەڭ ۇلكەن مۇرا, «قانداي تىرلىك ىستەسەڭ دە ادال ىستە, بوس جاتپا, كاسىپ تاپ, ەڭبەك ەت» دەگەندى ناسيحاتتايدى. ەندەشە ادىلەتتى قازاقستان جانە ادال ازامات ۇعىمدارى ەل تىرەگى بولاتىن ەگىز قۇندىلىق رەتىندە ءاردايىم قاتار تۇرۋعا ءتيىس.

مەملەكەت باسشىسى قازىرگى زامان تالابىنا ساي ءتۇرلى عىلىمدى وقىتۋ, جاس ۇرپاقتىڭ قالاۋىنا لايىق ءبىلىم بەرۋ كەشەنى ارقىلى وزىق ويلى ۇلتتى قالىپتاستىرۋ كەرەگىن العا قويدى.

«وزىق ويلى ۇلت» – ەلدىڭ عاسىرلار بويى جيناقتالعان قۇندىلىعىن الەمگە پاش ەتە الاتىن بىرەگەي ساپا. وزىق ويلى قوعام تۋرالى ءال-ءفارابيدىڭ, ابايدىڭ جانە الاش زيالىلارىنىڭ جازعان ەڭبەكتەرىن ايتۋعا بولادى. ءال-فارابي: «ادام ءوزىنىڭ بارلىق ىسىندە تەك كوپتەگەن ادامنىڭ ءبىر قونىسقا بىرىككەندە عانا ەڭ جوعارى دارەجەدە قاجەتتى نارسەگە قولى جەتەدى» دەگەن. بۇل جەردە فيلوسوفتىڭ «ادامداردىڭ ءبىر قونىسقا بىرىگۋى» دەگەن ءسوزدى حالىقتىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىن قۇرۋى دەپ ءتۇسىنۋى كەرەك. ءبىزدىڭ زامانىمىزدا وزىق ويلى ۇلت ساپاسىن قالىپتاستىرۋدىڭ باستى كەپىلى – تاۋەلسىز ەل بولۋ. بۇل – ۇلى قۇندىلىق. ويتكەنى تاۋەلسىزدىك ەركىن ويلاۋعا, جاۋاپكەرشىلىككە, ءوز تاعدىرىڭا ءوزىڭ جاۋاپ بەرۋگە ۇيرەتەدى. قۇلدىق سانادان, باعىنىشتىلىق پەن ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلتادى. ۇلتتىڭ وتانسۇيگىشتىك ساناسىن, ەلدىك ۇستانىمىن, مەملەكەتشىلدىك مەنتاليتەتىن قالىپتاستىرادى. سوندىقتان بۇل – وزىق ويلى ۇلت قالىپتاسۋىنىڭ قاينار كوزى. 130-دان استام ۇلت وكىلدەرى باس قوسىپ, ءبىر قونىستا – ۇلى دالا جەرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. مەملەكەت باسشىسى «وزىق ۇلت» بولۋدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى باسىم باعىتتارى رەتىندە: «ءوزىنىڭ تاريحىن, ءتىلىن, مادەنيەتىن بىلەتىن, سونداي-اق زامانىنا لايىق, شەت تىلدەرىن مەڭگەرگەن, وزىق ءارى جاھاندىق كوزقاراسى بار قازاقستاندىق ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ يدەالىنا اينالۋعا ءتيىس» دەپ بەلگىلەپ بەردى.

ۇلى ويشىلدىڭ پىكىرىنشە, ادامنىڭ كەمەلدەنۋىنە ەڭ باستى ىقپال ەتۋشى كۇش – ءبىلىم. ۇلى بابامىزدىڭ ءبىلىم مەن تاربيەنى ۇشتاستىرا جۇرگىزۋ حاقىنداعى وي-تۇجىرىمى عاسىرلار بويى ءومىر شىندىعىنان تۋعان قاعيداعا اينالدى. قازىرگى ءبىز العا قويىپ وتىرعان وزىق ويلى ۇلتتى قالىپتاستىرۋداعى العىشارت تا وسى دانىشپان بابامىزدىڭ ايتقانىندا جاتىر.

وزىق ويلى جاستاردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ولاردىڭ اقىل-ويى – ايقىن, ەرىك-جىگەرى – زور, تىلەك-ماقساتى – اقيقات پەن ادالدىققا قىزمەت ەتۋگە تالاپتانۋ جولىندا بولۋى شارت. «ار-وجدان الدىنداعى ادالدىق ءوز قادىر-قاسيەتىڭە, ىزگى ءىس-ارەكەتىڭە بايلانىستى» دەپ ءال-فارابي اتامىز ايتقانداي, قۇندى قاسيەتتەرگە يە بولۋ, رۋحاني باي ادامدى قالىپتاستىرۋ بالانىڭ تۋعان كەزىنەن باستالۋى كەرەك.

«ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءبىلىم وشاقتارى, سونىڭ ىشىندە «جايلى مەكتەپتەر» ۇلتتىق جوباسى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. مۇنداعى «جايلى مەكتەپ» – بارلىق ستاندارتقا جاۋاپ بەرەتىن, جاڭاشا جابدىقتالعان, قولايلى جاعداي جاسالعان مەكتەپ. الايدا بۇل مەكتەپتەر تەك ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن عانا ەمەس, ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىمەن دە ەرەكشەلەنۋى قاجەت. ياعني ولار وزىق ويلى جاستاردى تاربيەلەۋدى كوزدەيتىن, ۇلتتىق يدەولوگيانى دارىپتەيتىن, ءبىلىمدى, بىلىكتى, بولاشاقتا ەل تىزگىنىن ۇستار ازاماتتاردى قالىپتاستىراتىن ءبىلىم وشاقتارى بولماق. جاڭاشا ويلايتىن ونەرتاپقىش بالالار مەكتەپ قابىرعاسىندا ايقىندالىپ, جوعارى مەكتەپتە دامىپ, مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ العىشارتتارىن قالىپتاستىرۋى قاجەت.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «وزىق ويلى ۇلت العا قاراۋى كەرەك» دەگەن يدەياسى, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بولاشاقتاعى جاڭاشىلدىق, ءوسۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋدى كوزدەيتىن كوزقاراستى كورسەتەدى. ويتكەنى العا قاراۋعا ەكپىن بەرۋ يننوۆاتسيالار مەن پروگرەسكە ۇمتىلۋ مىندەتتەمەسىن تانىتادى. پروگرەسسيۆتى ۇلت ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جانە ەكونوميكالىق دامۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن تەحنولوگيا, عىلىم, ءبىلىم جانە باسقا سالالارداعى جەتىستىكتەرگە باسىمدىق بەرەدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى «وزىق ويلى ۇلت» يدەياسىنىڭ تاماشا كورىنىسىن حح عاسىردىڭ باسىنداعى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ءىس-قىزمەتىنەن كورەمىز. ولار تەك وزدەرى عانا وزىق ويلى تۇلعالار بولىپ قانا قويماي, قازاق جاستارىنىڭ وزىق ويلى بولۋىن ارمانداپ, ونىڭ ورىندالۋ جولدارىن ىزدەستىردى. الاش ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى باعدارلاماسىنىڭ ءتۇپ نەگىزى جانە العاشقى جوباسى – «قارقارالى پەتيتسياسىندا» (1905 ج.) قازاقتار ءۇشىن مەدرەسە, مەكتەپ اشۋدى العا قويعانى ءمالىم. بۇل, شىن مانىندە, سول كەزدەگى قازاق ەلىندە وزىق ويلى ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ العىشارتى بولاتىن. پەتيتسيا اۆتورلارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ, ەۋروپانىڭ وزىق ويلى ساياسي-قۇقىقتىق وي-پىكىرلەرى ىلىمدەرىنەن سۋسىنداعان ەدى. ولار سول يدەيالاردى قازاق حالقى ءومىرىنىڭ شىندىعىنا سايكەستەندىرىپ, ونى ۇتىمدى پايدالانۋ ماقساتىن كوزدەدى. ويتكەنى كوپ جىلعى وتارشىلدىق ساياساتتىڭ سالدارىنان كەزىندە ساۋاتتىلىق, شەشەندىك, دانالىق سياقتى قازاقتىڭ حاندىق داۋىردەگى اسىل قازىنالار مەن رۋحاني قۇندىلىقتار جويىلا باستاعان ەدى. وسى جاعدايدى دەر كەزىندە بايقاعان الاش زيالىلارى ەلدى العا دامىتۋدا, حالىقتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاۋدا ەل باستاي الاتىن ءبىلىمپاز, ۇلتىنا جان-تانىمەن بەرىلگەن دارىندى, وزىق ويلى جاستاردىڭ رولىنە ەرەكشە ءمان بەردى.

جالپى جوعارىدا ايتىلعانداردان ءبىز نەنى كورەمىز؟! بىرىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى اتاعان ۇشتاعاندى باعدارلامانىڭ ءبىر-بىرىمەن تىعىز لوگيكالىق تۇرعىدا بايلانىستى جانە ءبىرىنسىز-ءبىرى ءساتتى جۇزەگە اسپايتىنىن كورۋگە بولادى. ەكىنشىدەن, ۇلى دالا تۇلعالارىنىڭ ىلىمدەرى ۋاقىت وزعان سايىن ءداۋىر تالابىنا ساي, تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاقتارى ءۇشىن ءار قىرىنان ءوسىپ-وركەندەپ وتىراتىن اسىل مۇرالار رەتىندە ۇلت ساناسىندا ورىن الۋى ءتيىس.

ساتاي سىزدىقوۆ,

«ەۋرازيا تاريحى مەن مادەنيەتىن زەرتتەۋ» ­عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

تاعىدا

admin

«استانا اقشامى» گازەتى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button